Τον Μάιο του 2016 εγκαινιάστηκε στο Centro de Arte Alcobendas στη Μαδρίτη η ατομική έκθεση φωτογραφίας του Γιάννη Καρπούζη «The Parallel Crisis» σε επιμέλεια του ιδίου και της Maira Vilella. Η έκθεση έλαβε χώρα στα πλαίσια του φεστιβάλ PHotoEspaña 2016, ενός από τους πιο σημαντικούς θεσμούς στον κόσμο σχετικά με τη φωτογραφία, και έρχεται ως συνέχεια του διεθνούς βραβείου Descubrimientos PHotoEspaña 2015 που έλαβε ο φωτογράφος την περσινή χρονιά.

Τμήματα του project παρουσιάστηκαν, επίσης, μέσα στο 2016, στα πλαίσια του Med Photo Festival στην ομαδική έκθεση Alien Territories σε επιμέλεια Γιώργου Πρίνου και Παύλου Φυσάκη, στο ΔΕΣΤΕ, σε επιμέλεια των Helga Christoffersen και Gary Carrion-Murayari, καθώς και στο Πεκίνο στα πλαίσια του Photo-Beijin σε επιμέλεια της Susana Sanz.

Το συγκεκριμένο project σχετίζεται άμεσα με την οικονομική κρίση που μαστίζει την Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, η οποία πέραν όλων των άλλων, έχει οδηγήσει σε συλλογική κατάθλιψη την πλειοψηφία του πληθυσμού και στη βύθισή του σε μια κατάσταση στασιμότητας που είναι φανερή ως η επικρατούσα συνθήκη στην πρωτεύουσά της, την Αθήνα.

photoespana-6

PHotoEspaña 2016, Επιμέλεια: Γιάννης Καρπούζης, Maira Vilella

 

Πνιγμένες διαδηλώσεις, άδεια καφενεία, αναμονή σε στάσεις λεωφορείων, επίδειξη ισχύος εκ μέρους της αστυνομίας, ξεφτισμένοι τοίχοι, θάλασσες που περιμένουν, πλατείες σαστισμένες, μνημεία φυλακισμένα, εικόνες τοιχοκολλημένες… όλα «μουδιασμένα», βουτηγμένα σε μια σιωπή και μια απελπισία που καταπίνει τα πάντα. Όνειρα, προσδοκίες και κάθε είδους δραστηριότητα μοιάζουν να έχουν βαλτώσει και να βουλιάζουν σε ένα βουβό αδιέξοδο. Σε όλα νιώθεις ότι έχει πατηθεί το pause…

Αυτό ακριβώς είναι το κομβικό σημείο του «Parallel Crisis» σύμφωνα και με τον δημιουργό: ο διάλογος του χρόνου της κρίσης και του χρόνου της φωτογραφίας οι οποίοι ομοιάζουν ως χρόνοι ακινητοποιημένοι, χωρίς μέλλον.

Όλη η ιδιαιτερότητα του φωτογραφικού μέσου βρίσκεται ακριβώς σε ένα χαρακτηριστικό του που από νωρίς διαισθάνθηκαν πρωτοπόροι όπως ο Walker Evans ή ο Eugene Atget, στο ότι δηλαδή έχει τη δυνατότητα να «σταματάει» το χρόνο, να αποκόπτει ένα κομμάτι πραγματικότητας που κάποτε υπήρξε, να το «υπεξαιρεί» και να το «βαλσαμώνει». Αντιστοίχως, στην κατάσταση έκτακτης ανάγκης στην οποία έχει περιέλθει η Ελλάδα, όπως υποστηρίζει ο Καρπούζης με το έργο του, ο χρόνος των ανθρώπων της έχει υπεξαιρεθεί από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, έχει υποθηκευτεί στις τράπεζες, «δεν κυλάει» πια, είναι ξοδεμένος, είναι νεκρός. Βρισκόμαστε στην κατεξοχήν εκείνη εξαιρετική (με την κυριολεκτική σημασία) συνθήκη όπου η φωτογραφία δεν αναπαριστά την πραγματικότητα, αλλά λειτουργεί, εγγενώς, ταυτοτικά με την πραγματικότητα. Κοινώς, δε χρειάζεται να την «παγώσει». Είναι ήδη «παγωμένη». Το σημαίνον και το σημαινόμενο στις φωτογραφίες αυτές τείνουν προς μια σύμφυση και οι εικόνες μοιάζουν να έχουν επίγνωση του κλεμμένου χρόνου των ιστοριών με τις οποίες συμφύονται.

alien-territories-2

Med Photo Festival 2016, Alien Territories – Επιμέλεια: Γιώργος Πρίνος, Παύλος Φυσάκης

Το συγκλονιστικό που αναδύεται στις φωτογραφίες του Καρπούζη είναι η αίσθηση ότι αυτή η παραλυτική κατάσταση ακινησίας στην πόλη, στους ανθρώπους και στις σχέσεις τους, έχει εγκαθιδρυθεί επ’ αόριστον, όπως ακριβώς η κατάσταση έκτακτης ανάγκης που έχει επιβληθεί από το κράτος τείνει να γίνει μόνιμη συνθήκη που επανακανονικοποιεί τη ζωή με καταρρακωμένη την ψυχολογία των πολιτών και ακρωτηριασμένη την ελευθερία τους. Και αυτό είναι ένα στοιχείο που καθιστά το «Parallel Crisis» ένα έργο βαθειά πολιτικό με σοβαρές επιρροές από επαναστατικά ρεύματα σκέψης με τόσο ουσιαστικό τρόπο που αυτές έχουν μετουσιωθεί σε υπαρξιακά ερωτήματα.

Υπό αυτό το πρίσμα, το «Parallel Crisis» είναι κάτι παραπέρα από ένα creative document που παράγει αυτόνομο αισθητικό αποτέλεσμα από τα χνάρια της πραγματικότητας. Εισηγείται μέθοδο, όπως τολμά να πει ο δημιουργός του. Και το ίδιο το έργο είναι, όντως, μια μέθοδος εξερεύνησης της δυστοπίας στην οποία κατρακυλούν οι μητροπόλεις του καπιταλιστικού κέντρου.
Ο Καρπούζης, όπως είναι φανερό από το έργο του, έχει βουτήξει στον αχανή ωκεανό όπου εκβάλλουν τα ποικίλα φωτογραφικά ρεύματα των τελευταίων 30 χρόνων, τα έχει χωνέψει, και έχει βγει από αυτόν μεστωμένος, με μια ματιά μοντέρνα (μέσα στην άβυσσο του μεταμοντερνισμού), επαναθεμελιωμένη, όμως, με όρους του σήμερα.

8Τα τελευταία χρόνια, είναι αρκετοί οι φωτογράφοι που αποπειράθηκαν να μιλήσουν για την κρίση μέσα από τις εικόνες τους. Πράγμα δύσκολο, που άλλοτε αποτελεί απλώς μια στεγνή, ρεπορταζιακού τύπου, επιφανειακή αναπαράσταση του γίγνεσθαι και άλλοτε μια αφηρημένη, δοκιμιακή και εντελώς προσωπική έκφραση που τελικά σε ελάχιστες περιπτώσεις επικοινωνεί με την εξωτερική πραγματικότητα. Σύμφωνα με μια αντίληψη που ασπάζεται ο ίδιος ο Καρπούζης, «εφόσον δεν πιστεύουμε ότι η Φωτογραφία ή οποιοδήποτε άλλο Μέσο μπορεί να μιλήσει ικανοποιητικά για μία κρίση, είπαμε να αντιστρέψουμε την πρακτική, να αφήσουμε την κρίση να μιλήσει για τη Φωτογραφία». Και οι φωτογραφίες του είναι, όντως, μια βαθειά και συγκινητική οπτική απόδοση της διαδικασίας αυτής.

photo-beijin

Photo-Beijin 2016, Επιμέλεια: Susana Sanz.

 

*Το παρόν κείμενο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στον ιστότοπο Το Περιοδικό